Εφόσον είσαι συνεπής στις υποχρεώσεις σου, είναι πιθανό το δάνειό σου να εξακολουθεί να παραμένει στην τράπεζα και να μην έχει μεταβιβαστεί σε κάποιο Fund  (άρα ούτε και σε κάποια εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων).Η συνέπεια στις πληρωμές είναι σημαντική, ωστόσο δεν σημαίνει ότι ο δανειολήπτης πρέπει να παραμένει ανενεργός. Συνιστάται ο έλεγχος της δανειακής σύμβασης και των κινήσεων του λογαριασμού από εξειδικευμένο οικονομολόγο και δικηγόρο, προκειμένου να διαπιστωθεί εάν έχουν επιβληθεί παράνομες ή καταχρηστικές χρεώσεις ή εάν υπάρχουν Γενικοί Όροι Συναλλαγών (ΓΟΣ) που μπορούν να αμφισβητηθούν νομικά.Η εμπειρία δείχνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις εντοπίζονται χρεώσεις ή συμβατικοί όροι που χρήζουν περαιτέρω ελέγχου και ενδεχόμενης δικαστικής ή εξωδικαστικής διεκδίκησης.

Το πρώτο βήμα είναι η επικοινωνία με την τράπεζα, προκειμένου να εξεταστεί ενδεχόμενη ρύθμιση της οφειλής. Συνήθως, οι προτάσεις που προσφέρονται περιλαμβάνουν:

• μείωση της μηνιαίας δόσης μέσω επιμήκυνσης της διάρκειας αποπληρωμής,
• περίοδο χάριτος με καταβολή μόνο τόκων για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα,
• προσωρινή αναστολή καταβολών υπό προϋποθέσεις.

Εφόσον η προτεινόμενη ρύθμιση δεν είναι βιώσιμη ή ικανοποιητική, ο δανειολήπτης μπορεί να εξετάσει τις ακόλουθες επιλογές:

• προσφυγή στον Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών,
• ένταξη στον Εξωδικαστικό Μηχανισμό Ρύθμισης Οφειλών,
• αξιοποίηση των διατάξεων του Πτωχευτικού Νόμου,
• διαπραγμάτευση μετά από πιθανή μεταβίβαση του δανείου σε Fund (και ακολούθως σε εταιρεία διαχείρισης).

Η κατάλληλη επιλογή εξαρτάται από το ύψος των οφειλών, τα εισοδήματα, την περιουσιακή κατάσταση και τον συνολικό βαθμό βιωσιμότητας της ρύθμισης.

Οι έννοιες του «ευάλωτου οφειλέτη» και του «επιλέξιμου δανειολήπτη» είναι ιδιαίτερα σημαντικές, κυρίως στο πλαίσιο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών, ενώ ο ευάλωτος οφειλέτης έχει τη δυνατότητα της προστασίας της κύριας κατοικίας σε περίπτωση πλειστηριασμού και πτώχευσης.

Παρότι οι δύο έννοιες συχνά συγχέονται, δεν ταυτίζονται.

Ποιος Θεωρείται Ευάλωτος Οφειλέτης;

Ως ευάλωτος οφειλέτης χαρακτηρίζεται το φυσικό πρόσωπο που πληροί συγκεκριμένα εισοδηματικά, περιουσιακά και καταθετικά κριτήρια, τα οποία προβλέπονται από τη νομοθεσία.

Η ιδιότητα αυτή αποδεικνύεται μέσω της έκδοσης σχετικής βεβαίωσης ευάλωτου οφειλέτη από την ηλεκτρονική πλατφόρμα του Δημοσίου.

Ενδεικτικά Κριτήρια Ευαλωτότητας

Τα όρια διαφοροποιούνται ανάλογα με τη σύνθεση του νοικοκυριού, ωστόσο βασίζονται κυρίως σε:

• ετήσιο ατομικό/οικογενειακό εισόδημα,
• αξία ακίνητης περιουσίας,
• ύψος τραπεζικών καταθέσεων και λοιπών κινητών αξιών.

Εισοδηματικά Όρια

• Το συνολικό εισόδημα του νοικοκυριού δεν μπορεί να υπερβαίνει τις 7.000 ευρώ για μονοπρόσωπο νοικοκυριό, προσαυξανόμενο κατά 3.500 ευρώ για κάθε μέλος του νοικοκυριού.
• Στη μονογονεϊκή οικογένεια ορίζεται επιπλέον προσαύξηση 3.500 ευρώ για το πρώτο ανήλικο μέλος του νοικοκυριού.
• Στο νοικοκυριό με απροστάτευτο/α τέκνο/α ορίζεται επιπλέον προσαύξηση 3.500 ευρώ για κάθε απροστάτευτο τέκνο.
• Το συνολικό εισόδημα δεν μπορεί να υπερβαίνει τα 21.000 ευρώ ετησίως, ανεξαρτήτως της σύνθεσης του νοικοκυριού.

Ακίνητη περιουσία:

Η συνολική φορολογητέα αξία της ακίνητης περιουσίας του νοικοκυριού δεν μπορεί να υπερβαίνει στο σύνολο της το ποσό των 120.000 ευρώ για το μονοπρόσωπο νοικοκυριό, προσαυξανόμενη κατά 15.000 ευρώ για κάθε πρόσθετο μέλος και έως του ποσού των 180.000 ευρώ.

Καταθέσεις:

• Μονοπρόσωπο νοικοκυριό: 7.000 ευρώ
• Νοικοκυριό αποτελούμενο από δύο μέλη: 10.500 ευρώ
• Νοικοκυριό αποτελούμενο από τρία μέλη: 14.000 ευρώ
• Νοικοκυριό αποτελούμενο από τέσσερα μέλη: 17.500 ευρώ
• Νοικοκυριό αποτελούμενο από 5 μέλη και πάνω: 21.000 ευρώ

Ποια Πλεονεκτήματα Παρέχει η Ιδιότητα του Ευάλωτου Οφειλέτη;

Ο ευάλωτος οφειλέτης μπορεί να επωφεληθεί από:

• αυξημένη προστασία στο πλαίσιο του Εξωδικαστικού Μηχανισμού, λόγω υποχρεωτικής αποδοχής ρύθμισης από τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης.,
• δυνατότητα ένταξης στο ενδιάμεσο πρόγραμμα προστασίας κύριας κατοικίας,
• κρατική επιδότηση δόσης υπό προϋποθέσεις,
• ειδική μεταχείριση σε διαδικασίες πλειστηριασμού και πτώχευσης, με τη δυνατότητα μεταβίβασης της κύριας κατοικίας στον Φορέα Απόκτησης και κατόπιν επαναμίσθωσης της.

Ποιος Θεωρείται Επιλέξιμος Δανειολήπτης;

Ο όρος «επιλέξιμος δανειολήπτης» αφορά δανειολήπτες οι οποίοι πληρούν  έως το διπλάσιο των κριτηρίων ευαλωτότητας και έχει οφειλές έως 300.000 €. Επομένως, είναι το άτομο εκείνο που πχ. έχει ατομικό εισόδημα έως 14.000 ευρώ και οφειλές έως 300.000 ευρώ.

Στην πράξη, ένας επιλέξιμος δανειολήπτης μπορεί:

• να λάβει πρόταση ρύθμισης μέσω Εξωδικαστικού, η οποία να μην απορριφθεί από τους πιστωτές του
• να πετύχει σημαντική επιμήκυνση ή μείωση δόσης,
• να εξασφαλίσει «κούρεμα» οφειλής σε ορισμένες περιπτώσεις,
• να αποφύγει δυσμενή μέτρα αναγκαστικής εκτέλεσης.

Ωστόσο, δεν απολαμβάνει πάντοτε τις αυξημένες εγγυήσεις και τις υποχρεωτικές δεσμεύσεις που ισχύουν για τους ευάλωτους οφειλέτες (πχ ο επιλέξιμος οφειλέτης έχει υποχρέωση προκαταβολής προκειμένου να επιτύχει ρύθμιση στο πλαίσιο του Εξωδικαστικού σε περίπτωση κατάσχεσης της ακίνητης περιουσίας του, ενώ δεν έχει αντίστοιχη υποχρέωση ο ευάλωτος).

Η διαδικασία του Κώδικα Δεοντολογίας Τραπεζών πραγματοποιείται μέσα σε θεσμικό πλαίσιο που εποπτεύεται από την Τράπεζα της Ελλάδος και επιτρέπει τη διαπραγμάτευση με βάση τα πραγματικά οικονομικά δεδομένα του δανειολήπτη.

Μέσω της διαδικασίας αυτής:

• η τράπεζα ή η εταιρεία διαχείρισης υποχρεούται να εξετάσει τη δυνατότητα ρύθμισης της οφειλής,
• ο δανειολήπτης προστατεύεται, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, από αιφνίδιες επιθετικές ενέργειες, όπως καταγγελία της σύμβασης ή έναρξη μέτρων αναγκαστικής εκτέλεσης,
• παρέχεται δικαίωμα υποβολής ένστασης μέσω της σχετικής διαδικασίας.

Εφόσον ο δανειολήπτης χαρακτηριστεί ως συνεργάσιμος, μπορεί να επιτευχθεί:

• επιμήκυνση αποπληρωμής,
• μείωση επιτοκίου,
• περίοδος χάριτος,
• μερική διαγραφή οφειλής,
• οριστική διευθέτηση μέσω πώλησης ακινήτου.

Ο Εξωδικαστικός Μηχανισμός παρέχει τη δυνατότητα συνολικής ρύθμισης οφειλών προς:

• τράπεζες,
• εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων,
• Δημόσιο,
• Ασφαλιστικά Ταμεία.

Η ρύθμιση πραγματοποιείται βάσει αλγορίθμου της πλατφόρμας και μπορεί να περιλαμβάνει:

• μερική διαγραφή οφειλής,
• ρύθμιση έως 420 δόσεις για τραπεζικές οφειλές,
• ρύθμιση έως 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο.

Βασική προϋπόθεση είναι το συνολικό ύψος των οφειλών να υπερβαίνει τα 5.000 ευρώ (με βάση το νέο νομοθετικό πλαίσιο που προωθείται έναντι του ποσού των 10.000 ευρώ που ισχύει μέχρι σήμερα).

Ο μηχανισμός θεωρείται ιδιαίτερα ευνοϊκός για ευάλωτους ή επιλέξιμους οφειλέτες, καθώς στις περιπτώσεις αυτές οι πιστωτές δεν μπορούν να απορρίψουν την προτεινόμενη από τον αλγόριθμο ρύθμιση.

Επιπλέον:

• παρέχεται δυνατότητα ρύθμισης οφειλών προς το Δημόσιο ακόμη και εάν δεν επιτευχθεί συμφωνία με τις τράπεζες,
• μπορεί να ανασταλεί προγραμματισμένος πλειστηριασμός, εφόσον η αίτηση υποβληθεί (οριστικοποιηθεί) εγκαίρως, δηλαδή 3 μήνες πριν την ημερομηνία του πλειστηριασμού.
• Προωθείται με βάση το νέο νομοθετικό πλαίσιο η δυνατότητα διάσωσης της κύριας κατοικίας, με αποπληρωμή της οφειλής βάσει της εμπορικής αξίας του ακινήτου.

Ο Πτωχευτικός Νόμος παρέχει τη δυνατότητα απαλλαγής από τα χρέη, με αντάλλαγμα τη ρευστοποίηση της περιουσίας του οφειλέτη.

Η απαλλαγή από τα υπόλοιπα των οφειλών επέρχεται συνήθως μετά την πάροδο τριών ετών από την έκδοση της δικαστικής απόφασης και την καταχώριση στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας. Σε ειδικές περιπτώσεις, η απαλλαγή μπορεί να επέλθει και νωρίτερα, δηλαδή στο 1 έτος.

Εάν υπάρχει πτωχευτική περιουσία:

• η ακίνητη περιουσία εκκαθαρίζεται από τον σύνδικο,
• μέρος των εισοδημάτων που υπερβαίνει το προβλεπόμενο όριο (δηλαδή όποιο ποσό υπερβαίνει τα 1250 ευρώ μηνιαίως) διατίθεται για την ικανοποίηση των πιστωτών για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.

Εάν δεν υπάρχει πτωχευτική περιουσία:

• ο οφειλέτης δεν κηρύσσεται σε πτώχευση,
• το όνομά του καταχωρίζεται στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Φερεγγυότητας για το προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.

Η επιλογή της πτώχευσης απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή και εξατομικευμένη αξιολόγηση των συνεπειών της, καθώς δύναται να προσφέρει την απαλλαγή από τα υπόλοιπα των χρεών του για τον οφειλέτη.

Οι τράπεζες διαχειρίζονται τα δάνεια με διαφορετικά λογιστικά και εποπτικά κριτήρια σε σχέση με τα Funds που αποκτούν απαιτήσεις από μη εξυπηρετούμενα δάνεια.

Συχνά, τα Funds αποκτούν τις απαιτήσεις αυτές σε σημαντικά χαμηλότερη αξία από το ονομαστικό υπόλοιπο του δανείου. Για τον λόγο αυτό, ενδέχεται να εμφανίζονται περισσότερο ευέλικτα σε προτάσεις ρύθμισης ή μερικής διαγραφής οφειλής, εφόσον κρίνουν ότι μία συμφωνία είναι οικονομικά συμφέρουσα.

Η δυνατότητα επίτευξης καλύτερης συμφωνίας εξαρτάται πάντοτε από:

• το ύψος της οφειλής,
• την οικονομική δυνατότητα του δανειολήπτη,
• την εμπορική αξία της περιουσίας,
• τη συνολική διαπραγματευτική στρατηγική που θα ακολουθηθεί.

Η ενημέρωση για τη μεταβίβαση του δανείου πραγματοποιείται συνήθως μέσω επιστολής από την τράπεζα ή την εταιρεία διαχείρισης απαιτήσεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις, η πρώτη επικοινωνία γίνεται τηλεφωνικά από δικηγορικό γραφείο ή servicer.

Η μεταβίβαση της απαίτησης μπορεί να ελεγχθεί νομικά μέσω των σχετικών καταχωρίσεων στο Ενεχυροφυλακείο Αθηνών ή στα αρμόδια δημόσια βιβλία.

Ο δανειολήπτης δεν έχει δικαίωμα να εμποδίσει τη μεταβίβαση του δανείου του σε Fund, ούτε προβλέπεται υποχρέωση της τράπεζας να του προσφέρει δυνατότητα εξαγοράς του δανείου στην ίδια τιμή μεταβίβασης.

Η πλέον ασφαλής και πρακτική επιλογή είναι η εγγραφή στην ηλεκτρονική πλατφόρμα ενημέρωσης της εταιρείας διαχείρισης απαιτήσεων.

Μέσω της πλατφόρμας αυτής ο δανειολήπτης μπορεί να:

• ενημερώνεται για το υπόλοιπο και τις κινήσεις του δανείου,
• λαμβάνει ενημερώσεις για ρυθμίσεις και προθεσμίες,
• παρακολουθεί ηλεκτρονικά την πορεία της οφειλής του,
• υποβάλλει αιτήματα ή δικαιολογητικά.

Επιπλέον, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, η εταιρεία διαχείρισης υποχρεούται, πριν από τη διενέργεια πλειστηριασμού, να γνωστοποιεί εγγράφως στον οφειλέτη πρόταση ρύθμισης της οφειλής του εντός της προβλεπόμενης προθεσμίας.

Ο δανειολήπτης μπορεί να αποκτήσει συνολική εικόνα των οφειλών του μέσω τριών βασικών πηγών ενημέρωσης:

Α) Τειρεσίας

Παρέχει ενημέρωση σχετικά με τραπεζικές οφειλές, καταγγελίες δανείων, διαταγές πληρωμής και λοιπά στοιχεία οικονομικής συμπεριφοράς που τηρούνται στο σχετικό αρχείο.

Β) Πλατφόρμα Εξωδικαστικού Μηχανισμού Ρύθμισης Οφειλών

Μέσω της πλατφόρμας μπορείς να λάβεις συγκεντρωτική ενημέρωση τόσο για:

• τραπεζικές οφειλές,
• οφειλές προς το Δημόσιο,
• οφειλές προς ασφαλιστικά ταμεία.

Η ενημέρωση πραγματοποιείται εντός σύντομου χρονικού διαστήματος (15 ημερών) από την έναρξη της διαδικασίας.

Γ) Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων της Τράπεζας της Ελλάδος

Το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων παρέχει αναλυτική εικόνα των τραπεζικών υποχρεώσεων και των στοιχείων χρηματοδότησης που τηρούνται στο τραπεζικό σύστημα.

Σημαντική Επισήμανση

Συνιστάται να ζητείται ενημέρωση τόσο από την πλατφόρμα του Εξωδικαστικού Μηχανισμού όσο και από το Κεντρικό Μητρώο Πιστώσεων, καθώς ενδέχεται να εμφανίζονται αποκλίσεις ως προς το ύψος της ίδιας οφειλής. Σε περίπτωση διαφορών, ο δανειολήπτης μπορεί να ζητήσει τη διόρθωση ή αναπροσαρμογή της οφειλής στο πραγματικό και ορθό υπόλοιπο.

Στο Ενεχυροφυλακείο Αθηνών μπορούν να εντοπιστούν βασικά έγγραφα που σχετίζονται με τη διαδικασία τιτλοποίησης και μεταβίβασης του δανείου, όπως:

• τα έντυπα δημοσίευσης της σχετικής υπουργικής απόφασης,
• οι περιλήψεις των συμβάσεων μεταβίβασης και διαχείρισης απαιτήσεων,
• αποσπάσματα ή πίνακες με τα τιτλοποιημένα δάνεια, στα οποία περιλαμβάνεται και το δάνειο του οφειλέτη.

Ωστόσο, τα έγγραφα αυτά συνήθως δεν περιλαμβάνουν κρίσιμες λεπτομέρειες της συναλλαγής, όπως:

• το πραγματικό τίμημα μεταβίβασης,
• τους ειδικούς όρους της συμφωνίας,
• τα πλήρη έγγραφα της τιτλοποίησης.

Για πρόσβαση σε πληρέστερα στοιχεία της συναλλαγής απαιτείται, κατά κανόνα, προσφυγή στη δικαστική οδό.

Η νομοθεσία περί τιτλοποίησης παρέχει συγκεκριμένα προνόμια στις τράπεζες, τα Funds και τις εταιρείες διαχείρισης απαιτήσεων ως προς τη διαδικασία μεταβίβασης των δανείων.

Για παράδειγμα, η αναγγελία της εκχώρησης της απαίτησης στο πλαίσιο της τιτλοποίησης απαιτήσεων γίνεται πλασματικά, δηλαδή με μόνη την καταχώριση στο Ενεχυροφυλακείο της περίληψης της σύμβασης μεταβίβασης, χωρίς να απαιτείται ατομική έγγραφη ενημέρωση του εκάστοτε οφειλέτη (αναγγελία), όπως προβλέπεται στις γενικές διατάξεις του Αστικού Κώδικα περί εκχώρησης απαιτήσεων.

Η πρόσβαση στα πλήρη έγγραφα της τιτλοποίησης μπορεί να αποδειχθεί ιδιαίτερα σημαντική, διότι επιτρέπει τον έλεγχο:

• της νομιμότητας της διαδικασίας μεταβίβασης,
• της ύπαρξης πραγματικού τιμήματος,
• της γνησιότητας της μεταβίβασης,
• της τήρησης των προϋποθέσεων που απαιτεί ο ν.3156/2003 και ο Ευρωπαϊκός Κανονισμός.

Εφόσον διαπιστωθούν νομικές πλημμέλειες ή παραβάσεις της διαδικασίας, ο δανειολήπτης μπορεί να εξετάσει το ενδεχόμενο δικαστικής αμφισβήτησης των προνομίων που επικαλούνται οι εμπλεκόμενοι φορείς, προκειμένου να ακυρώσει μία σειρά πράξεων αναγκαστικής εκτέλεσης εις βάρος της περιουσίας του.

Η πρόσβαση στα πλήρη έγγραφα της τιτλοποίησης επιτυγχάνεται, κατά κανόνα, μόνο μέσω δικαστικής διαδικασίας.

Αυτό μπορεί να γίνει:

• είτε με αίτηση ασφαλιστικών μέτρων,
• είτε με άσκηση τακτικής αγωγής,

Για την επιτυχία του αιτήματος απαιτείται η επίκληση και τεκμηρίωση ειδικού έννομου συμφέροντος, δηλαδή η αιτιολόγηση του λόγου για τον οποίο ο οφειλέτης δικαιούται να λάβει γνώση των εγγράφων αυτών.

Οι δικαστικές αποφάσεις που διατάσσουν την επίδειξη εγγράφων συνοδεύονται συχνά από χρηματική ποινή σε βάρος των τραπεζών ή των εταιρειών διαχείρισης σε περίπτωση μη συμμόρφωσης. Αυτό σημαίνει ότι, εάν οι υπόχρεοι αρνούνται ή καθυστερούν να επιδείξουν τα έγγραφα παρά τη δικαστική απόφαση, όπως συνήθως συμβαίνει, μπορεί να γεννηθεί αξίωση του οφειλέτη λόγω παραβίασης του διατακτικού της απόφασης.